LỜI NGÕ

Nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viên về “Lịch sử triết học Phương Đông và Việt Nam”, theo sự phân công của Bộ môn Triết học, Khoa Mác - Lênin, Trường Đại học Khoa học Huế, từ tháng 10/1995 chúng tôi biên soạn và cho ra mắt các cuốn “Hướng dẫn ôn và thi “Triết học Phương Đông”, “Đề cương bài giảng Triết học Phương Đông” năm 1998 và “Tập bài giảng Triết học Phương Đông” năm 2000. Cuốn sách “Bài giảng Triết học Phương Đông và Việt Nam” ra mắt bạn đọc lần này có kế thừa, bổ sung và sửa chữa đầy đủ hơn các lần trước.

Do chỉ giảng trong 45 tiết nên chúng tôi chỉ giới thiệu về triết học Trung Quốc cổ đại và triết học Ấn Độ cổ trung đại, cũng như chỉ giới thiệu một số các nhà tư tưởng Việt Nam tiêu biểu.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng biên soạn theo quyết định số 3244/ GD - ĐT ngày 12/ 09/ 1995 của Bộ trưởng Bộ Giáo Dục và Đào Tạo, song cuốn sách cũng không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý của các bạn đồng nghiệp, đọc giả xa, gần để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn. Chân thành cảm ơn!

Huế, tháng 01 năm 2003
Tác giả










CHƯƠNG I: TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI
I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI VÀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ CỔ ĐẠI.
1. Khái quát về điều kiện kinh tế - xã hội Ấn Độ cổ đại.
Ấn Độ cổ đại là một đất nước rộng lớn nằm phía Nam châu Á, hai mặt Đông Nam và Tây Nam giáp Ấn Độ dương, phía Bắc giáp dãy Hymalaya hùng vỹ, Tiểu lục địa này án ngự một vòng cung dài 26.000 km. Điều kiện tự nhiên và khí hậu của Ấn Độ cổ đại rất phức tạp, khắc nghiệt.
Lịch sử Ấn Độ cổ đại kéo dài gần ba thiên niên kỷ, từ thế kỷ XXV tcn cho đến thế kỷ thứ II tcn. Nó được chia thành ba thời kỳ:
1) Từ thế kỷ XXV tcn đến thế kỷ XVII tcn gọi là thời kỳ văn hóa Harapa với chủ nhân của nó là người Dravida. Đây là nền văn hóa đồ đồng mang tính chất đô thị của xã hội đã vượt qua chế độ công xã nguyên thủy đang chuyển sang chế độ chiếm hữu nô lệ. Thời kỳ này, xã hội Ấn Độ cổ đại đã có sự phân chia thành giai cấp, nghề thủ công mỹ nghệ khá phát triển, đã có đường phố thẳng tắp, nhà hai tầng, đã có nhà nước và chữ viết.
Nguyên nhân của sự suy tàn nền văn hóa này ở thế kỷ XVII tcn hiện đang được các nhà khoa học nghiên cứu.
2) Thời kỳ văn hóa Vệdà được tính từ thế kỷ XVI tcn đến thế kỷ VII tcn. Đây là thời kỳ xâm nhập của người Arya từ phía Bắc Ấn Độ tràn vào xâm chiếm lãnh địa của người Dravida. Người Arya với ngữ hệ Ấn - Âu có kinh nghiệm khá phong phú và kế thừa nền văn hóa Harapa đã tạo nên nền văn hóa rực rỡ làm cơ sở cho toàn bộ nền văn hóa Ấn Độ sau này. Người Arya xây dựng nhà nước mới, phát triển nền kinh tế nông nghiệp - thủ công nghiệp - kỹ thuật làm khối lượng hàng hóa tăng lên và nhờ đó làm xuất hiện việc trao đổi hàng hóa. Ấn Độ cổ đại bắt đầu chuyển biến từ chế độ công xã thị tộc sang chế độ công xã nông thôn. Xã hội Ấn Độ với sự phân chia đẳng cấp rất nghiệt ngã trong đó đạo Balamôn là công cụ bảo vệ đắc lực cho chế độ phân chia đẳng cấp đó.
3) Từ thế kỷ VI tcn đến thế kỷ II tcn là thời kỳ cuộc chiến tranh thôn tính lẫn nhau giữa các tiểu vương quốc đã vào giai đoạn quyết liệt dẫn đế sự hình thành quốc gia lớn Mauya, tạo điều kiện cơ bản cho sự phát triển tri thức khoa học, phát triển lực lượng sản xuất và phát triển nền kinh tế.
Thời kỳ này, dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Alecxandrơ (Macxêđoan), Hy Lạp đã thôn tính đế quốc Ba Tư, xâm lược một vùng Ả rập rộng lớn và cả một phần đất Ấn Độ. Ngoài mặt trái của nó, cuộc chiến tranh này đã tạo gạch nối cho sự giao lưu văn hóa Đông - Tây và nhờ đó sự phát triển kinh tế và quá trình đô thị hóa mà đặc biệt là vùng bắc Ấn Độ phát triển nhanh. Nhìn chung:
Về kinh tế: Ấn Độ cổ đại có sự tồn tại lâu dài và phổ biến của mô hình kinh tế - xã hội “công xã nông thôn”. Đó là mô hình kinh tế tự cấp, tự túc, khép kín và trì trệ. Theo C